4- مقاله مذهبی / نایبان حضرت امام زمان (عجّل الله تعالی) و غیبت (2)

نایبان حضرت امام زمان (عجّل الله تعالی) و غیبت 

قسمت دوّم 

غیبت صغری (ادامه) 

از «محمّد بن عثمان» پرسیدند : صاحب الاَمر (علیه السلام) را دیده ای ؟ 

گفت : آری، و آخرین ملاقاتم با ایشان کنار بیت الله الحرام بود که می فرمود : «اَلّلهُمَّ اَنجِز لی ما وَعَدتَنی»، و نیز او را در مستجار، کنار رکن یمانی کعبه دیدم که می گفت : اَلّلهُمَّ اَنتَقِم لی مِن اَعدائی» (10) . 

«محمّد بن عثمان»، کتاب هایی در «فقه» تألیف کرده که مشتمل است بَر آنچه از حضرت امام حسن عسکری (علیه السلام)، و از پدرِ خود شنیده بود (11) . 

«محمّد بن عثمان» برای خود، قبری ترتیب داده بود، و آن را با «ساج» پوشانده بود، و روی آن، آیاتی از قرآن کریم و اسامی ائمه اطهار (علیهما السلام) ر نوشته بود . هر روز داخل آن می شد و یک جزء قران کریم را قرائت می کرد و بیرون می آمد (12) . 

ایشان، پیش از مرگ، از روز وفات خود خبر داد، و در همان روز که خبر داده بود، (29 جمادی الاولی سال 305 ه.ق.) درگذشت (13) . 

همچنین، «محمّد بن عثمان»، پیش از رحلت، به شیعیان خبر داد که حضرت صاحب الاَمر (علیه السلام)، جناب «ابوالقاسم حسین بن روح نوبختی» را برای سفارت و ارتباط با خود انتخاب نموده و فرموده اند : «او (ابوالقاسم حسین بن روح نوبختی) قائم مقام من است و به او مراجعه کنید» (14) . 

بنابراین، نایب سوّم، جناب «ابوالقاسم حسین بن روح نوبختی» است، که نزد موافق و مخالف، عظمت و بزرگیِ ویژه ای داشت، و به عقل، بینش، تقوی، و فضیلت، نزد عموم فرقه های مختلف مذهبی مشهور بود، و در زمان نایب دوّم، از جانب ایشان، متصدی پاره ای از امور بود . 

با اینکه، میان یاران نایب دوّم، «جعفر بن احمد بن متیل»، از همه به ایشان نزدیک تر بود، و حتّی در اواخرِ زندگی جناب محمّد بن عثمان، غذای منزلِ او را در منزلِ «جعفر بن احمد بن متیل» تهیه می کردند، ودر میان اصحاب، احتمال نیابت و جانشینیِ «جعفر بن احمد» بیشتر بود، امّا در آخرین ساعات زندگی جناب محمّد بن عثمان، که «جعفر بن احمد» بالای سَرِ ایشان، و «حسین بن روح» پایین پایش نشسته بود، به جعفر بن احمد رو کرد و فرمود : «مأمور شده ام که امور را به ابوالقاسم حسین بن روح واگذار نمایم» . 

در این هنگام، جعفر بن احمد از جا برخاست، و دست «حسین بن روح» را گرفت، و او را بالایِ سَرِ «محمّد بن عثمان» نشاند و خود در پایین پای ایشان نشست (15) . 

در 6 شوال سال 305 ه.ق.، اوّلین توقیع از ناحیه ی مقدسه ی حضرت امام عصر (علیه السلام)، برای ایشان صادر شد که متن آن چنین بود :  

«ما او را (ابوالقاسم حسین بن روح نوبختی) می شناسیم . خداوند تمامی خیر و رضای خویش را به او بشناساند، و به توفیق خود، او را یاری نماید . از مکتوب او مطلع شدیم و نسبت به او وثوق و اطمینان داریم . او را نزد ما مکان و منزلتی است که خشنودش می سازد . خداوند، احسان خویش را به او بیفزاید که خدا ولی و توانا بر همه چیز است، و سپاس خدای را که شریکی ندارد، و درود و سلام فراوان خداوند بر فرستاده ی او محمّد و بر خاندان او صلوات الله علیهم»  

از «ابوسهل نوبختی»، صاحب «تألیفات» (که از متکلمین بزرگ بغداد بود) پرسیدند : برای چه جناب ابوالقاسم حسین بن روح به مقام نیابت نایل شد، و شما نایل نشدید ؟ 

ایشان گفت : ائمه (علیهما السلام) داناترند و آنچه برگزینند، شایسته تر و مناسب تر است، ولی من فردی هستم که با خصم برخورد و مناظره می کنم، و اگر نایب امام (علیه السلام) بودم، و مکان امام زمان (علیه السلام) را می دانستم، چنان که ابوالقاسم حسین بن روح به جهت نیابت می داند، و درگیر و دار بحث پیرامون امام (علیه السلام) با مخالفان در تنگنا قرار می گرفتم، ممکن بود نتوانم خودم را کنترل کنم، و جای آن حضرت را افشاء نمایم، ولی ابوالقاسم، اگر امام (علیه السلام) در زیرِ دامانِ او مخفی باشد، و او را با آلات بُرنده، تکّه تکّه نمایند، دامانِ خود را از او برنمی دارد، و او را به دشمن نشان نخواهد داد (16) 

جناب ابوالقاسم حسین بن روح، حدود 21 سال مقام «نیابت» داشت . ایشان قبل از وفات، امور را به اَمر صاحب الزمان (عجّل الله تعالی فرجه الشریف) به «ابوالحسن علی بن محمّد سمری» واگذاشت، و در 18 ماه شعبان سال 326 ه. ق. درگذشت . آرامگاه ایشان در شهر «بغداد» است (17) . 

نایب چهارم، «ابوالحسن علی بن محمّد سمری» است که بَرحسب الاَمر حضرت صاحب الزمان (علیه السلام) به جناب «حسین بن روح نوبختی»، اَمر نیابت بعد از او به «ابوالحسن سمری» واگذار شد .  

به فرموده ی بزرگان رجال، عظمت و جلالت قدر او محتاج به توصیف نیست . 

روزی، ابوالحسن سمری به جمعی از مشایخ که نزد ایشان بودند، فرمود : «خداوند به شما در مصیبت علی بن بابویه قمی، اَجر عنایت فرماید، در این ساعت او از دنیا رفت» .

آنان ساعت و روز و ماه را یادداشت کردند، و 17 یا 18 روز بعد خبر رسید که همان ساعت، «علی بن بابویه قمی» درگذشته است (18) . 

ادامه دارد ... 

تهیه و تنظیم : منیژه شهرابی